Novi arheološki dragulj

Tokom zaštitnih arheoloških is­tra­živanja na jednoj od četiri ranije registrovane lokacije na trasi koridora 10, istočno od Dimitrovgrada, arheolozi su nedavno otkrili ostatke 2.000 godina starog antičkog rimskog puta Via militaris.

Ekipa arheologa na trasi Via militaris

Zaštitna arheološka istraživanja u saradnji sa Arheološkom zbirkom u Dimitrovgradu organizovao je Republički zavod za zaštitu spomenika kulture. Prema dosadašnjim nalazima, antički put je bio kaldrmisan i širok osam metara. Ovih dana arheolozi se trude da u okviru raspoloživih sredstava i vremena istraže što veći deo trase kako bi ovaj značajan arheološki spomenik zaštitili od uništenja tokom izgradnje autoputa. Istovremeno iskopavanja obavljaju i na lokaciji u neposrednoj blizini za koju se pretpostavlja da sadrži ostatke iz praistorijskog perioda.

Povodom ovog veoma važnog otkrića, rukovodilac istraživanja dr Miroslav Lazić izjavio je pre nekoliko dana Tanjugu i dopisniku „Blica“ da se „antički Via militaris ponovo pojavio u vreme početka priprema za obeležavanje 17 vekova donošenja Milanskog edikta, kojim je Konstantin I Veliki, jedan od najvećih rimskih imperatora, inače rođen u Nišu, prvi put zvanično priznao hrišćansku crkvu. Izvesno je da je i Konstantin desetinama puta prolazio ovuda na putovanjima ka Istoku i na povratku u Rim. Ovaj arheološki dragulj biće lep poklon svemu što se sprema za proslavu te važne godišnjice.“

Dr Miroslav Lazić na arheološkom lokalitetu Vojnog puta

U međuvremenu, „Blic“ je tragom ovog epohalnog otkrića kontaktirao sa dr Lazićem, inače višim naučnim saradnikom u Arheološkoj zbirci Filozofskog fakulteta u Beogradu, kao i sa Miloradom Miljkovićem, arheologom u RZZSK, da bi saznao i druge detalje o Via militaris.

- Od 10. maja ispitana su tri nalazišta u ataru sela Gradinje, koja su ugrožena izgradnjom petlje i nastavkom autoputa prema granici sa Bugarskom. U toku su istraživanja i četvrtog nalazišta, na desnoj obali Nišave, na deonici autoputa između mosta broj pet i broj šest.

Naime, srpski arheolozi su na tragu velikog otkrića, budući da se iz pisanih izvora i starih itinerera zna da je dolinama Morave i Nišave prolazila trasa nadaleko poznatog puta Via militaris, kojom su zapadne provincije rimske imperije bile povezane sa delovima carstva na Bliskom istoku - objašnjavaju arheolozi za „Blic“, a na pitanje ima li još negde ovakvog sačuvanog puta, odgovaraju: „Ostaci puteva iz rimskog perioda nisu nepoznanica u evropskoj arheologiji, ali izuzetan značaj otkrića u Dimitrovgradu ističe činjenica da je to potpuno sačuvana deonica antičkog puta sa kakvom se arheolozi na Balkanskom poluostrvu do sada nisu susreli“.

Put je građen od kamena, širine je osam metara, a podeljen je u dve kolovozne trake ograničene monumentalnim ivičnjacima. Otkrivena deonica puta Via militaris kod Dimitrovgrada otvara novo poglavlje u srpskoj arheološkoj nauci koja je do sada, na osnovu nedovoljno očuvanih ostataka puteva iz rimskog perioda, mogla samo da nasluti glavne komunikacione pravce i pretpostavi tehnike njihove gradnje u rimskim provincijama na Balkanu.

- Brojni prateći arheološki nalazi (potkovice, klinovi, delovi oplata zaprega...) svedoče da je deonica otkrivenog puta bila važna saobraćajnica koja je u sutonu antike (V-VI vek naše ere) naglo zaboravljena. Nadamo se da će nastavak arheoloških istraživanja pružiti zadovoljavajuće odgovore na brojne zagonetke koje prate ovo najnovije arheološko otkriće - ukazuje dr Lazić.

Nadležni u „Putevima Srbije“, „Koridoru 10“, Republičkom zavodu za zaštitu spomenika kulture i u opštini Dimitrovgrad saglasni su da ovaj arheološki dragulj treba sačuvati i prezentovati, kako stručnjacima, tako i široj javnosti.